خطای S.M.A.R.T هارد چیست؟ (رمزگشایی کدهای هشدار و نجات اورژانسی اطلاعات)
تکنولوژی S.M.A.R.T (Self-Monitoring, Analysis, and Reporting Technology) یک سیستم خودکار برای بررسی سلامت هارد است که وضعیت آن را به صورت پیوسته بررسی میکند. نمایش پیغام خطای S.M.A.R.T در زمان روشن شدن سیستم یا محیط ویندوز، نشاندهنده آسیبهای فیزیکی و مکانیکی در بخشهای داخلی هارد است.
زمانی که با این خطای S.M.A.R.T مواجه میشوید، هارد در شرایط ناپایداری قرار داشته و احتمال از کار افتادن آن بالا میرود. در واقع این سیستم به طوری طراحی شده است تا پیش از توقف کامل هارد، هشدار کوتاهی برای رفع خرابیهای هارد بدهد. با این حال، اقدامات نادرست پس از مواجهه با خطای S.M.A.R.T میتواند وضعیت هارد را وخیمتر کند.
بسیاری از افراد پس از دیدن این پیغام، در تلاش هستند تا با استفاده از روشهای مختلف، ارور را برطرف کنند. اما ابتدا لازم است جهت جلوگیری از گسترش آسیب، تغییراتی که در هارد ایجاد شدهاند را بررسی کنید.
پس از نمایش خطای S.M.A.R.T انجام چه اقداماتی ضروری است؟
همانطور که اشاره شد، خطای S.M.A.R.T به دلیل خرابیهای سختافزاری نمایش داده میشود. در این شرایط، هارد در ضعیفترین حالت ممکن قرار داشته و انجام هرگونه فعالیت در هارد میتواند آسیبهای موجود را به خرابیهای جدیتری تبدیل کند. در چنین شرایطی، رعایت چند نکته کلیدی نقش تعیینکنندهای در حفظ اطلاعات موجود در هارد دارد.
- از اسکن هارد با نرمافزارهای تست سلامت پرهیز کنید
اجرای برنامههای تست هارد مانند HDDScan یا ابزارهای مشابه، یکی از رایجترین اقدامات اشتباه است. این نرمافزارها برای ارائه گزارش، هد را وادار میکند که تمام بخشهای هارد را به صورت متوالی بررسی کند. زمانی که قطعات مکانیکی دچار خرابی شده باشد، اسکن پیدرپی فشار بالایی به هد وارد میکند. در بسیاری از موارد، این فشار باعث برخورد هد با پلاتر شده و در نتیجه بدسکتور فیزیکی ایجاد خواهد شد. - از کپی کردن اطلاعات سنگین خودداری کنید
انتقال سریع فایلها به یک درایو دیگر ممکن است به عنوان یک واکنش منطقی در نظر گرفته شود اما کپی کردن حجم بالایی از اطلاعات به صورت همزمان، فشار شدیدی روی هارد ایجاد میکند. در شرایطی که هارد خطای اسمارت را نمایش میدهد، حافظه توانایی مدیریت فعالیتهای سنگین را نداشته و معمولا حین انتقال فایلها متوقف شده یا اصطلاحا کرش میکند. - سیستم را فورا خاموش کنید (موثرترین اقدام)
بهترین واکنش در زمان مشاهده پیغام S.M.A.R.T، خاموش کردن سیستم و قطع کامل جریان برق است. قطع برق باعث توقف چرخش پلاترها شده و از گسترش آسیبهای مکانیکی جلوگیری میکند. خاموش نگه داشتن هارد و ارجاع آن به مراکز تخصصی، امکان ریکاوری فایلها با کمک تجهیزات سختافزاری و بدون فشار به هد را فراهم میآورد.
اگر فایلهای مهمی روی این هارد خود دارید، پیشنهاد میکنیم پیش از هرگونه اقدامی، هارد خود را برای تست و بررسی به مرکز تعمیر هارد منتقل کنید. برای مشاوره رایگان تماس بگیرید.
چگونه کدهای S.M.A.R.T را در سیستمعاملهای مختلف بررسی کنیم؟
برای اینکه بتوانید هشدارهای S.M.A.R.T خود را متوجه شوید، ابتدا لازم است که کدها یا شناسههای مربوط به خطاهای دستگاه را ببینید. همانطور که در بخش قبل اشاره شد، استفاده از نرمافزارهای سنگین به بخشهای آسیبدیده فشار وارد میکند. به همین دلیل در چنین شرایطی برای تفسیر گزارش S.M.A.R.T باید از ابزارهایی استفاده کنید که صرفا گزارش ثبتشده در کنترلر هارد را میخواند:
- در ویندوز: نرمافزارهای گرافیکی سبک مانند CrystalDiskInfo بهترین انتخاب در محیط ویندوز به شمار میرود. این ابزارها جدول کدها را در کسری از ثانیه و بدون وارد کردن فشار فیزیکی نمایش خواهند داد.
- در مک (macOS): برنامه پیشفرض سیستمعامل اپل (Disk Utility) جزئیات کامل خطای S.M.A.R.T را نشان نمیدهد. کاربران مکبوک و آیمک برای دیدن کدها، عموما به ابزارهای تخصصیتری مانند DriveDx رجوع میکنند.
- در لینوکس: در سیستم عامل لینوکس، نمایش این جداول معمواً تحت محیط خط فرمان و با استفاده از دستورات سبک (مانند ابزار smartctl) انجام میشود.
پس از اجرای این ابزارهای ایمن مستقل از اینکه از کدام سیستمعامل استفاده میکنید، جدولی شامل کدهای شناسه (ID) و مقادیر آنها نمایش داده میشود. در ادامه، معنای خطرناکترین شناسههایی که ممکن است در این جدول مشاهده کنید را بررسی خواهیم کرد.
راهنمای جامع رمزگشایی پارامترهای S.M.A.R.T (آموزش خواندن جدول)
نرمافزارهای بررسیکننده وضعیت سلامت هارد، اطلاعات را در قالب یک جدول با چند ستون اصلی نمایش میدهند. برای درک صحیح شرایط، آشنایی با سه مفهوم پایه در این جداول ضروری است:
- مقدار خام (Raw Value): این ستون عدد واقعی و شمارششده توسط کنترلر هارد مانند تعداد دقیق ساعات روشن بودن یا تعداد بدسکتورهای ثبتشده را نشان میدهد.
- مقدار نرمالشده (Normalized Value / Current): عددی مقیاسبندی شده (معمولا بین ۱ تا ۱۰۰ یا ۲۵۳) است که وضعیت فعلی هارد را مشخص میکند. افت مداوم این عدد، کاهش کیفیت و سلامت هارد را نمایش میدهد.
- آستانه مجاز (Threshold): پایین آمدن مقدار نرمالشده از این مرز که توسط شرکت سازنده تعیین میشود، یک هشدار جدی تلقی شده و سیستم پیام خطای اسمارت را فعال خواهد کرد.
با درک این مفاهیم، پارامترهای هگزادسیمال (کدهای شناسه) را بر اساس تاثیر آنها بر عملکرد هارد، به سه دسته اصلی تفکیک میکنیم.
دسته اول – کدهای بحرانی (نشانههای اصلی برای متوقف کردن هارد)
این پارامترها مستقیما به آسیبهای فیزیکی در قطعات داخلی هارد اشاره دارد. افزایش مقادیر خام در شناسههای این جدول، زنگ خطری برای از کار افتادن کامل قطعه محسوب میشود:
| شناسه (کد هگز) | نام پارامتر در نرمافزار | مفهوم و نشانه فیزیکی |
| 05 | Reallocated Sectors Count | جایگزین شدن بخشهای آسیدهدیده هارد با بخشهایی که اطلاعات در آن ذخیره شده، احتمال آسیب به پلاترها. |
| C4 | Reallocation Event Count | ثبت تعداد تلاش قطعه برای جابهجایی سکتورهای آسیبدیده. |
| 0A | Spin Retry Count | تلاش ناموفق موتور اسپیندل برای چرخش، احتمال گیر کردن موتور. |
| C5 | Current Pending Sector | وجود بخشهای ناپایدار و غیرقابل خواندن در وضعیت فعلی. |
| C6 | Uncorrectable Sector | ناتوانی سیستم تصحیح خطای داخلی در تعمیر بخشهایی از فایلها. |
دسته دوم – کدهای خطای مکانیکی و ارتباطی هارد
این دسته از کدها بیشتر روی حرکت قطعات مکانیکی و ارتباط کابلها تمرکز دارد:
| شناسه (کد هگز) | نام پارامتر در نرمافزار | مفهوم و دلیل بروز خطا |
| 01 | Raw Read Error Rate | ضعف هد در خواندن فایلها (تغییرات ناگهانی زنگ خطر است). |
| C7 | UltraDMA CRC Error Count | خطای ارتباطی، معمولا به دلیل خرابی کابل رابط (SATA) رخ میدهد. |
| 03 | Spin Up Time | طولانی شدن زمان رسیدن به سرعت چرخش، نشانه فرسودگی بلبرینگ. |
| 07 | Seek Error Rate | خطای حرکت بازوی هد، ناشی از حرارت بالا یا اختلال موتور هد. |
دسته سوم – شاخصهای استهلاک و شرایط محیطی
پارامترهای این جدول به طور مستقیم باعث توقف کارکرد هارد نمیشود، اما میتوانند میزان استفاده و فرسودگی هارد را نشان دهند:
| شناسه (کد هگز) | نام پارامتر در نرمافزار | تاثیر بر شرایط فیزیکی قطعه |
| 09 | Power On Hours | مجموع ساعات کارکرد، نشاندهنده میزان استهلاک مکانیکی به صورت کلی. |
| 0C | Power Cycle Count | تعداد دفعات روشن و خاموش شدن، قطع و وصل شدن جریان برق استهلاک را بالا میبرد. |
| C2 | Temperature | دمای فعلی هارد، کارکرد مداوم در حرارت بالا فرسودگی را تسریع میکند. |
خطای S.M.A.R.T در هاردهای سرور و تجهیزات سازمانی
سرور و تجهیزات سازمانی معمولا از چندین هارد به هم پیوسته در قالب سیستم RAID استفاده میکنند. در این سیستم، پایداری و کارکرد بیوقفه اهمیت بالایی دارد. نمایش خطای S.M.A.R.T در یکی از درایوها، زنگ خطری برای کل شبکه به حساب میآید. زمانی که یک قطعه در سرور با این خطا مواجه میشود، کنترلر RAID معمولا آن را از مجموعه هاردهای فعال کنار گذاشته و از ادامه فعالیت آن در ساختار RAID جلوگیری میکند.
نادیده گرفتن خطای S.M.A.R.T در سیستمهای شرکتی میتواند پیامدهای جدیتری نسبت به کامپیوترهای معمولی داشته باشد. اگر درایو آسیبدیده در زمان مناسب تعویض نشود، بخشی از فعالیت آن به سایر هاردهای موجود در RAID منتقل میشود. ادامه این وضعیت میتواند فشار بیشتری به هاردهای سالم وارد کرده و احتمال خرابی آنها را افزایش خواهد داد. در صورت خرابی همزمان چند هارد، ساختار RAID ممکن است از کار بیفتد و دسترسی به اطلاعات ذخیرهشده در سرور مختل شود.
بازیابی اطلاعات از سیستمهایی که ساختار RAID آنها دچار خرابی شده است، فرایندی تخصصی به شمار میرود و به تجهیزات پیشرفتهای نیاز دارد. در چنین شرایطی، ابتدا مهندسان باید اطلاعات موجود روی هر یک از درایوها را با استفاده از ابزارهای سختافزاری دقیق و در محیط کلین روم (Clean Room) بررسی و ریکاوری کنند. سپس ساختار و پوشهبندی اطلاعات بر اساس نوع RAID قرار خواهد گرفت. در حالی که هرگونه اقدام غیر ضروری توسط افراد غیرمتخصص در این مرحله میتواند روند بازیابی اطلاعات سرور و RAID را پیچیدهتر خواهد کرد.
با توجه به حساسیت بالای هارد در سیستمهای شخصی و سرورهای سازمانی انتخاب یک مجموعه معتبر برای بررسی قطعه اهمیت پیدا میکند.
مرکز تعمیر هارد، نجات اطلاعات شما در کمترین زمان
زمانی که هارد در وضعیت بحرانی قرار گرفته و خطای S.M.A.R.T را ثبت میکند، مراجعه به یک مرکز مجهز و تخصصی، موثرترین اقدام برای حفظ اطلاعات به شمار میرود. مرکز تعمیر هارد با ایجاد یک بستر ایمن، شرایطی را فراهم کرده تا هاردهای آسیبدیده با کمترین آسیب بررسی خواهد شد.
مزیتهای مراجعه به این مجموعه شامل موارد زیر است:
- بررسی و تشخیص سریع مشکل: در خرابیهای سختافزاری، زمان نقش کلیدی در نتیجه مطلوب ایفا میکند. به همین دلیل، مرحله بررسی هارد در این مجموعه تنها 3 تا 7 ساعت و به صورت رایگان انجام میشود.
- پذیرش حضوری قطعات: برای رند در مرکز تعمیر هارد، امکان مراجعه مستقیم به دفتر مرکزی مجموعه واقع در خیابان سهروردی فراهم است. همچنین شما میتوانید قطعه خود را از طریق پیک یا پست تحویل دهید.
- تجهیزات جراحی سختافزاری: در شرایطی که هارد خطای S.M.A.R.T را نمایش میدهد، ریکاوری فایلها با روشهای معمول نرمافزاری کارآمد نخواهد بود. در مرکز تعمیر هارد، با استفاده از پیشرفتهترین ابزارهای روز دنیا، اطلاعات هارد بدون وارد کردن فشار به هد آسیبدیده بازیابی خواهد شد.
مشاهده هشدارهای S.M.A.R.T نشان میدهد که هارد، توانایی استفاده و ذخیره کردن اطلاعات به صورت عادی را از دست داده است. اگر با خطای S.M.A.R.T مواجه شدهاید و فایلهای ارزشمندی روی سیستم خود دارید، همین حالا کامپیوتر یا سرور خود را برای جلوگیری از گسترش آسیب خاموش کنید. برای بررسی دقیق وضعیت هارد و دریافت مشاوره رایگان، میتوانید از طریق راههای ارتباطی زیر با مهندسان ما تماس بگیرید.
سوالات متداول
- آیا خطای S.M.A.R.T با فرمت کردن قطعه یا نصب مجدد ویندوز برطرف میشود؟
خیر. خطای S.M.A.R.T معمولا به خرابیهای سختافزاری مربوط شده و به صورت دائمی در فریمور (Firmware) هارد ثبت میشود. فرمت کردن، تغییر پارتیشن یا نصب مجدد سیستم عامل تاثیری در پاک شدن هشدارها نداشته و مشکل سختافزاری به صورت قبل باقی خواهد ماند. - آیا ممکن است هارد بدون نمایش خطای S.M.A.R.T از کار بیفتد؟
بله. سیستم S.M.A.R.T معمولا خرابیهای مکانیکی (مانند افزایش سکتورهای معیوب) را پیشبینی میکند. در مواردی که برد الکترونیکی به دلیل نوسان برق سوخته یا ضربههای ناگهانی، هارد ممکن است بدون هیچ هشدار قبلی به طور کامل از کار بیفتد. - آیا هاردهای اکسترنال (خارجی) نیز خطای S.M.A.R.T را ثبت میکنند؟
بله. درایوهای اکسترنال نیز دارای این تکنولوژی هستند. اما بررسی وضعیت آنها در برخی نرمافزارها به دلیل نوع اتصال (پورت USB) با محدودیت همراه بوده و برای مشاهده کدهای آنها به ابزارهای دقیقتری نیاز دارید.
