ریکاوری اطلاعات پس از فرمت شدن
فرمت شدن حافظههایی مانند هارد یا فلش مموری، ارتباط سیستمعامل با اطلاعات و پوشههای قبلی را قطع میکند. پس از اجرای دستور فرمت، فضای ذخیرهسازی برای پذیرش اطلاعات جدید آماده میشود اما در بیشتر مواقع، ساختار اصلی فایلها روی حافظه باقی میماند. به دلیل تغییر وضعیت درایو از حالت عادی به حالت فرمتشده، شرایط متفاوتی برای ریکاوری اطلاعات پس از فرمت شدن ایجاد میشود. در چنین شرایطی امکان بازیابی اطلاعات تا حد زیادی به نوع فرمت انجامشده و اقداماتی بستگی دارد که بلافاصله پس از پاک شدن آنها صورت میگیرد.
تفاوت حذف معمولی فایلها با فرمت شدن دستگاه
استفاده از گزینه Delete برای حذف فایلها، مسیر دسترسی به فایل پاک شده و در ویندوز به Recycle Bin انتقال مییابد، در حالی که ساختار اصلی درایو اغلب بدون تغییر باقی میماند. اگر فایلهای شما به این شکل پاک شدهاند و هارد یا فلش را فرمت نکردهاید، روند بازیابی اطلاعات متفاوت است. برای بررسی این حالت، میتوانید مقاله بازیابی اطلاعات پاک شده از سطل زباله را مطالعه کنید.
در مقابل، اجرای دستور Format تغییرات جامعتری به همراه دارد. چرا که این دستور سیستم آدرسدهی فایلها را تغییر میدهد تا حافظه برای ذخیره اطلاعات جدید آماده شود.
زمانی که هارد یا فلش فرمت میشود، دقیقا چه اتفاقی میافتد؟
ساختار ذخیرهسازی فایلها در تجهیزاتی مانند هارد و فلش، شباهت زیادی به یک کتاب دارد. هر کتاب دارای یک فهرست است که محل دقیق هر مطلب را مشخص میکند. هنگام اجرای دستور فرمت، تنها فهرست اطلاعات را پاک کرده و خود فایلها روی حافظه باقی میماند اما سیستم دیگر مسیر رسیدن به آنها را نمیشناسد. به همین دلیل است که پس از فرمت، حجم دستگاه به صورت خالی نمایش داده خواهد شد.
از آنجا که سیستم، فضای دستگاه فرمتشده را خالی در نظر میگیرد، هرگونه تغییر یا اقدام جدید میتواند فایلهای جدیدی را بازنویسی کند. برای جلوگیری از این تداخل و حفظ شانس بازیابی اطلاعات پس از فرمت شدن، پرهیز از یک سری اقدامات خاص، اهمیت بسیار بالایی دارد.
پس از فرمت شدن اطلاعات چه اقداماتی نباید انجام داد؟
مهمترین اقدام پس از فرمت شدن اطلاعات ، جلوگیری از بازنویسی شدن فایلهای حذفشده خواهد بود. در ادامه مواردی را بررسی میکنیم که از رونویسی شدن اطلاعات جلوگیری میکند.
بلافاصله استفاده از دستگاه را متوقف کنید
ین قدم منطقی پس از یک فرمت ناخواسته، قطع اتصال حافظه از دستگاه یا توقف استفاده از آن است. باز کردن برنامهها، ایجاد یک فایل ساده یا حتی وبگردی در سیستمی که درایو آن فرمت شده، معمولا منجر به ساخت فایلهای موقت (Temp) میشود. این فایلهای موقت میتواند در همان فضایی ذخیره شود که فایلهای قبلی در آن قرار داشته و جایگزین آنها شود.
هیچ فایلی را کپی یا جابهجا نکنید
انتقال یا کپی کردن فایلهای جدید به داخل درایو فرمتشده، نیز باعث Overwrite میشود. ورود حجم جدیدی از فایلها، معمولا به همان اندازه از فایلهای قبلی را بازنویسی کرده و برای همیشه از بین میبرد. برای حفظ بالاترین احتمالا برای ریکاوری اطلاعات پس از فرمت شدن، فضای ذخیرهسازی باید تا حد امکان در همان حالت اولیه باقی بماند و فایل جدیدی روی آن ذخیره نشود.
رعایت این اصول و جلوگیری از ذخیره شدن فایلهای جدید، نقش مهمی در حذف نشدن فایلهای قبلی دارد. اما علاوه بر این اقدامات، روشی که برای پاکسازی درایو انتخاب شده نیز به همان اندازه در ریکاوری موفق اطلاعات تاثیرگذار خواهد بود. برای بررسی دقیقتر این شرایط، باید تفاوت عملکرد سیستم در حالتهای مختلف فرمت را بشناسید.
شانس ریکاوری اطلاعات پس از فرمت شدن
تفاوت فرمت سریع و فرمت کامل
نوع فرمت شدن اطلاعات، تاثیر مستقیمی بر وضعیت فایلها و شانس ریکاوری مجدد آنها دارد:
فرمت سریع (Quick Format): این حالت که معمولا پیشفرض سیستم است، تنها فهرست فایلها را پاک میکند. در این شرایط، چون محتوای اصلی روی حافظه بدون تغییر مانده است، در بیشتر موارد شانس بازیابی اطلاعات بالا ارزیابی میشود.
فرمت کامل (Full Format): فرمت کامل، تمام فضای حافظه با عددهای صفر پر میکند. در واقع این اقدام در عمل یک نوع Overwrite محسوب میشود و به همین دلیل، احتمال دسترسی دوباره به فایلها بسیار پایین خواهد آمد.
با این حال بسیاری از افراد پس از فرمت شدن، برای ریکاوری اطلاعات از نرمافزارهای رایگان استفاده میکنند. اما لازم است پیش از اجرای این برنامه، کاربرد و خطرات احتمالی آن برای یک درایو فرمتشده را به درستی بررسی کنید.
آیا نرمافزارهای ریکاوری رایگان برای درایو فرمتشده کاربردی هستند؟
نرمافزارهای بازیابی رایگان در بسیاری از موارد توانایی شناسایی فایلها پس از فرمت شدن را دارند. استفاده از این برنامهها برای فایلهای روزمره و غیرحساس، یک گزینه در دسترس و منطقی محسوب میشود.
با این حال، ریکاوری اطلاعات فرمت شده با استفاده از این ابزارها با خطرات جدیای همراه است. یکی از اشتباهات رایج، نصب برنامه روی همان درایو فرمتشده است که مستقیما باعث Overwrite شدن اطلاعات قبلی میشود. همچنین، عملکرد این نرمافزارها متغیر بوده و اجرای نادرست آنها معمولا روند ریکاوری فایلها را پیچیده خواهد کرد.
با در نظر گرفتن محدودیتها و خطرات احتمالی نرمافزارهای رایگان ریکاوری، اهمیت اطلاعات مشخص میکند که آیا این برنامهها انتخاب مناسبی هستند یا خیر. ریکاوری فایلهای حیاتی، کاری یا اسنادی که جایگزینی برای آنها وجود ندارد، بررسی حافظه در مراکز تخصصی ضرورت پیدا میکند.
در چه شرایطی ریکاوری اطلاعات پس از فرمت شدن به مراکز تخصصی نیاز دارد؟
ارزش و اهمیت فایلهای پاکشده، یکی از عوامل تعیینکننده برای انتخاب روش مناسب ریکاوری است. اگر اطلاعات شما شامل اسناد مالی، فایلهای حساس کاری یا تصاویر شخصی غیر قابل جایگزین است، استفاده از نرمافزارهای ریکاوری با ریسک بالایی همراه خواهد بود. در این شرایط، ریکاوری اطلاعات پس از فرمت شدن به کمک تجهیزات تخصصی یک مرکز معتبر، مطمئن ترین تصمیم برای جلوگیری از Overwrite شدن فایلها محسوب میشود.
همچنین، در مواردی که هارد یا فلش دچار آسیب فیزیکی شده و یا صداهای غیرطبیعی تولید میکند، نرمافزار برای ریکاوری اطلاعات پس از فرمت شدن کاربردی نخواهد بود. به همین دلیل لازم است حافظه حتما در محیطهای استاندارد مانند کلین روم بررسی و ریکاوری شود تا از تشدید آسیبهای فیزیکی بیشتر به قطعه جلوگیری کنید.
در صورت مواجهه با چنین شرایط حساسی، کارشناسان ما در مرکز تعمیر هارد با در اختیار داشتن تجهیزات تخصصی استاندارد، آمادهی بررسی و ریکاوری اطلاعات پس از فرمت شدن هستند.
سوالات متداول
- آیا در صورتی که قطعه بیش از یک بار به صورت متوالی فرمت سریع (Quick Format) شده باشد، همچنان شانس بازیابی اطلاعات آن وجود دارد؟
بله. تا زمانی که فایل جدیدی روی درایو نوشته نشده باشد، فرمت شدن حافظه به صورت متوالی تنها فهرست فایلها را پاک میکند و به محتوای اصلی آسیب چندانی نمیرساند. بنابراین امکان دسترسی به فایلها همچنان وجود دارد. - آیا پس از فرایند ریکاوری، فایلها با همان نامها و پوشهبندیهای قبلی بازیابی میشوند؟
این موضوع به میزان آسیب ساختار آدرسدهی بستگی دارد. در برخی موارد، فهرست فایلها کاملا از بین رفته است و اطلاعات بدون نام اصلی یا دستهبندی پوشهها، صرفا با پسوند (مانند عکس، ویدیو یا فایل متنی) شناسایی میشود. - آیا تفاوت ساختاری SSD و هاردهای HDD، تاثیری در شانس بازیابی اطلاعات دارد؟
بله، حافظههای SSD از قابلیتی به نام TRIM استفاده میکنند که پس از حذف فایلها یا فرمت شدن، فضای آنها را برای ذخیره کردن اطلاعات به صورت خودکار پاکسازی میکند. به همین دلیل، شانس بازیابی در SSDها معمولا پایینتر بوده و قطع سریع اتصال دستگاه پس از اشتباه، اهمیت بسیار بیشتری خواهد داشت.
